Brwydr Mons

23 Awst 1914

Ymladdwyd Brwydr Mons rhwng byddinoedd Prydain a’r Almaen, a profwyd y frwydr mawr gyntaf a ymladdwyd gan y Prydeinwyr yn y rhyfel.

Ymysg lluoedd y Prydeinwyr oedd yr 2il Fataliwn o Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol a ymladdodd am y tro cyntaf yn Ffrainc, yn Mons. I gyd, ymladdodd 80,000 o filwyr o fataliynau Cymreig yn Mons.

Ymladdodd y Prydeinwyr yn dda ond roedd gan yr Almaenwyr mwy o filwyr felly gorfodwyd y Prydeinwyr i gilio.

Ymysg y Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol yn gwasanaethu yn Mons oedd y Preifat Robert Lloyd Davies o’r Bala.

“Rwyf wedi gweld llawer yn y brwydrau peryglus hyn. Roedd hi’n dorcalonnus gweld menywod a phlant Belgaidd yn ffoi o’u cartrefi a oedd yn cael eu dinistrio a’u llosgi. Mae’r golygfeydd yma’n ddigon i’r dyn mwyaf anystyriol sylweddoli erchyllter y sefyllfa.”

Adnoddau Allanol

Milwr o Gaernarfon yn disgrifio’i brofiad. Roeddent yn canu ‘Aberystwyth’ a ‘Hen Wlad fy Nhadau’.

Milwr o Wrecsam, Preifat Davies. Clwyfwyd yn Mons, mae’n disgrifio awyrennau a sut roedd y brwydro yn cymharu gyda’r Affrig.

Ewch i weithgaredd rhyngweithiol ar brif frwydrau’r rhyfel.

Gwŷr meirch trwm y Ffrancod yn gadael Paris ar gyfer y ffrynt. Mae menyw yn rhoi rhywbeth i un o’r milwyr – efallai am lwc.

Magnel Ffrengig yn tanio. Mae’r dyn sy’n sefyll ar yr ysgol yn helpu’r magnelwyr i anelu’r fagnel. Mae’n sefyll tu ôl i darian corff metel.