Parc Cinmel

Rhwystredigaethau ymysg milwyr Ymerodraeth Prydain yn dod i’r amlwg ym Mharc Cinmel.

Ar ddiwedd y rhyfel, roedd cannoedd o filoedd o filwyr Ymerodraeth Prydain wedi eu lleoli yn bell i ffwrdd o gartref. Roedd cael pawb yn ôl i’w cartrefi yn dasg anferth.

Defnyddiwyd Parc Cinmel, ger Abergele, fel gwersyll cludiant i filwyr Canada. Erbyn 1919 roedd tua 19,000 o filwyr yn aros yna, mewn cyfleusterau sylfaenol iawn. Roedd eu trigfannau yn fach iawn, ac roeddent yn byw ar ddognau o safon gwael. Gwylltiwyd nhw ymhellach pan glywsant fod y llongau a oedd i fod i gludo nhw i gyd adref wedi cael eu defnyddio i gludo milwyr Americanaidd yn lle.

Yn oriau cynnar 4 Mawrth, dechreuodd terfysg yn y gwersyll. Parodd y terfysga tan 5 Mai a lladdwyd pump dyn – tri terfysgwr a dau warchodwr. Arestiwyd 78 dyn am eu rhan yn y terfysgoedd.

Roedd yr awdurdodau milwrol yn gofidio am sut byddai’r digwyddiad hyn yn edrych a ceisiant gadw’r holl beth yn dawel.