Loos

25ain Medi – 14eg Hydref

Milwyr Prydain yn defnyddio nwy am y tro cyntaf ym Mrwydr Loos.

Roedd Brwydr Loos yn rhan o ymosodiad mwy gan y Prydeinwyr a’r Ffrancod yn 1915 o’r enw Trydedd Brwydr Artois. Yn ystod yr ymosodiad yn Loos, defnyddiodd Byddin Prydain nwy am y tro cyntaf. Rhyddhawyd 150 tunnell o nwy clorin ond chwythwyd peth ohono gan y gwynt nôl dros linellau’r Prydeinwyr. Gwnaeth y Prydeinwyr peth cynnydd ond gwthiwyd nhw’n ôl gan ddrylliau peiriant yr Almaenwyr gan achosi colledion ofnadwy.

Brwydr Loos oedd y tro cyntaf i’r Gwarchodlu Cymreig weld brwydro. Dim ond ym mis Chwefror 1915 ffurfiwyd y gatrawd hon oherwydd nid oedd gan Gymru gatrawd o warchodlu yn yr Adran Warchodlu traddodiadol. Yn Loos, lansiodd y Gwarchodlu Cymreig ymosodiad yn y tywyllwch yn erbyn darn o dir uchel pwysig o’r enw Bryn 70. Lladdwyd Capten Osmond Williams yn ystod y frwydr, y swyddog cyntaf o’r Gwarchodlu Cymreig i golli ei fywyd. Ar ôl y frwydr, dywedodd Syr John French, “Rhoddir y canmoliaeth mwyaf i’r milwyr newydd Cymreig am eu cyflwr cadarn a’u agwedd penderfynol.”

Carcharorion Almaenaidd yn ymgysgodi mewn crater tanbelen gyda milwyr Prydeinig.

Gelwir y tiwbiau dur hyn yn daflunwyr nwy ‘Livens’ a defnyddiodd y Prydeinwyr nhw i danio’u tanbelenni nwy. Gosodwyd y tanbelen yn y tiwb a byddai cocyn trydanol yn ei danio tuag at llinellau’r gelyn.

See the progress of the Western Front on our animated battle map

Doedd hi ddim i gyd yn newyddion gwael ar y linell flaen. Mae’r ffilm hon yn dangos sut roedd milwyr yn creu adloniant i’w hunain drwy gynnal sioeau.