Y Dwyrain Canol

Ble ?

Bu sawl ymgyrch gwahanol yn y Dwyrain Canol. Y rhai mwyaf arwyddocaol oedd yr Aifft, Palesteina, Mesopotamia ac Arabia.

Pam ?

Roedd llawer o’r Dwyrain Canol o dan rheolaeth yr Ymerodraeth Ottoman, lle roedd Twrci’n ganolog. Pan ymunodd yr Ymerodraeth Ottoman yn y rhyfel, roedd Prydain yn benderfynol o rhoi stop ar ei huchelgeisiau. Roedd Prydain hefyd yn awyddus i sicrhau diogelwch sawl man penodol. Yn yr Aifft, roedd Prydain angen sicrhau Camlas Suez, dyfrffordd pwysig i longau, ac yn Mesopotamia roedd Prydain eisiau sicrhau’r cyflenwadau olew er mwyn darparu tanwydd i’r Llynges Frenhinol.

Pryd ?

Parodd y brwydro yn y Dwyrain Canol tan Hydref 1918 pan arwyddodd yr Ymerodraeth Ottoman gadoediad. Fodd bynnag, roedd nifer o’r prif amcanion wedi eu diogelu erbyn diwedd 1917.

Pwy ?

Yn y Dwyrain Canol ymladdodd y Cynghreiriaid yn erbyn byddinoedd yr Ymerodraeth Ottoman. Danfonodd yr Almaen gynghorwyr milwrol i helpu’r Twrciaid. Roedd swyddogion Almaenaidd yn aml yn rheoli lluoedd y Twrciaid. Roedd lluoedd y Cynghreiriaid yn dod o bob rhan o’r Ymerodraeth Brydeinig. Chwaraeodd lluoedd ANZAC (Awstralia a Seland Newydd) rhan bwysig yn ymgyrchoedd y Dwyrain Canol, fel a wnaeth milwyr o India.

Felly ?

Yn 1920 rhannwyd tiroedd Ymerodraeth Ottoman rhwng y Cynghreiriaid yn dilyn Cytuniad Sevres. Daeth Palesteina a Mesopotamia yn fandadau Prydeinig, a olygai byddi Prydain yn helpu llywodraethu’r gwledydd tan iddyn nhw allu llywodraethu eu hunain. Wedi ei chynnwys yn nhermau Palesteina oedd Datganiad Balfour a greodd Cartref Cenedlaethol Iddewig ym Mhalesteina. Dyma un o achosion gwreiddiol y gwrthdaro rhwng Israel a Phalesteina heddiw. Daeth Syria yn fandad Ffrengig, er i’r bobl Arabaidd obeithio y byddent yn dod yn annibynnol.