Gwleidyddiaeth

Mae’r argyfwng tanbelenni a’r problemau yn Gallipoli yn achosi newidiadau gwleidyddol mawr.

Erbyn mis Mai 1915 golygai’r dicter ynghylch yr argyfwng tanbelenni ar Ffrynt y Gorllewin a’r newyddion gwael o Gallipoli nad oedd pobl yn ymddiried yn y llywodraeth bellach i rhedeg y wlad yn effeithlon.

Yn 1915 aeth menywod Prydain ar orymdeithiau yn galw am newidiadau fel allen nhw wneud mwy. Ym mis Chwefror 1916 sefydlwyd Gwasanaeth Heddlu’r Menywod ac ym mis Mehefin pasiodd y llywodraeth Ddeddf Arfau Rhyfel. Roedd hyn yn rhan o’r cynllun i gael Prydain i gynhyrchu mwy o foddion saethu oherwydd y prinder ar Ffrynt y Gorllewin. Galwodd y Ddeddf am fwy o weithiwyr i’r ffatrïoedd arfau a cynigodd 46,000 o fenywod yn yr wythnos gyntaf. Daeth i menywod yma’n i gael eu galw’n ‘Munitionettes’.

Roedd rhaid i’r Prif Weinidog Herbert Asquish wneud rhai newidiadau. Ffurfiodd ef clymblaid. Clymblaid yw pan mae gwleidyddion o wahanol bleidiau’n dod at eu gilydd i rhedeg y wlad.