Y Ffosydd

Roedd y linell flaen yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn lle ofnadwy i fod.

Os oedd hi’n glawio roedd y ffosydd yn troi’n fwdlyd neu’n weithiau’n gorlifo. Gallai sefyll yn y mwd oer, gwlyb am oriau bob tro, arwain at ddolur traed y ffosydd, a oedd yn ei dro yn gallu arwain at bydredd cyn gorfodi’r milwr i gael ei droed wedi torri i ffwrdd.

Roedd cyrff marw yn, neu gerllaw y ffosydd yn arwain at heigiadau o lygod Ffrengig a oedd yn lledu clefydau. Roedd rhaid i filwyr hefyd orfod delio â llau corff oedd yn cosi.

Roedd y milwyr yn dilyn trefn bywyd llym. Reoddent yn deffro ychydig cyn i’r wawr dorri mewn “stand-to”, sy’n golygu eu bod yn barod ar gyfer unrhyw ymosodiadau’r wawr gan y gelyn. Ar ôl hynny byddent yn cael eu brecwast ac yn gwneud tasgau fel pwmpio dwr neu trwsio planciau (y byrddau pren oedd yn linio llawr y ffos). Wrth i’r haul fachlud roedd rhaid iddynt “stand-to” eto ac ar ôl iddi dywyllu roeddent yn gwneud tasgau eraill a sicrhau cyflenwadau ffres.

Nid oedd milwyr yn treulio’u holl amser ar y linell flaen. Roeddent dim ond yna am gwpwl o fisoedd y flwyddyn. Am weddill yr amser byddent mewn ffosydd wrth-gefn neu’n gorffwys i ffwrdd o’r ymladd, weithiau nôl adref. Ond roedd yr amodau ofnadwy yn y ffosydd yn golygu roedd hyd yn oed mis yn ormod i rhai milwyr. Weithiau roedd milwyr yn ceisio cael eu clwyfo ar fwriad fel y byddent yn cael eu danfon adref – gelwir hyn yn Glwyf ‘Blighty’.

Milwyr Prydeinig yn eu ffos. Tu ôl iddyn nhw mae’r wal wedi ei linio gan fagiau tywod ac ar dop y llun gallwch weld amddiffynfeydd y wifren bigog. Mae’n edrych fel eu bod yn gwneud paned o de fan hyn. Gelwir y stribedi o ddefnydd o amgylch coesau’r milwyr yn ‘puttees’. Roedd ‘puttees’ wedi eu gwneud allan o wlân; roeddent yn cadw’r milwyr yn gynnes ac yn eu hatal rhag colli eu esgidiau yn y mwd.

Milwyr yn cael pryd o fwyd twym mewn cegin maes ar Ffrynt y Gorllewin. Byddai hwn wedi ei leoli tu ôl i’r llinellau blaen. Roedd bwyd twym yn brin yn y ffosydd.

Gallwch weld yn glir adeiladwaith sylfaenol y ffos yma. Mae’r llawr wedi ei orchuddio gan blanciau pren i gadw traed y milwyr yn sych a’i gwneud hi’n haws i symud o gwmpas. Mae’r waliau wedi eu linio gyda bagiau tywod. Mae’r dyn sy’n agosaf i’r camera yn defnyddio perisgop i edrych dros dop y ffos. Mae’r dyn tu ôl iddo yn dal Dryll Lewis – dryll peiriant y Prydeinwyr.